Lagsbruk

Opphavet til lagsbruka

Landslaga, Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag har aldri spela nokon viktig rolle omkring etableringa av lagsbruk. Mary Kviberg i Bondeungdomslaget i Oslo var først ute med idéen om at laget skulle starta ein serveringsstad som forretningsverksemd, sjølv om begrepet «Kaffistova» var kjent frå før den tid.

 

Det ser ut til at idéen har spreidd seg til andre lag fordi dei likte den - og fordi det såg ut til at det gjekk an å tena pengar på den.

 

Enkelast kan ein vel sei at det var desse tre grunnane som var drivkrafta:

 

  1. Skaffa husrom til laget sin administrasjon og den kulturelle verksemda.
  2. Tena pengar til sosialt og kulturelt arbeid.
  3. Profilera laget i form av f. eks. mat, arkitektur/inventar, språk og anna kulturvern.

 

Men i soga til Trønderheimen har historikaren Asbjørn Øverås eit større perspektiv på grunntanken. Han tek til med å sitera Arnulf Øverland frå hans tale ved grava til Ivar Aasen 17. mai 1946:

 

«Endnu vet vi ikke, hvordan sproget i Norge ville være om hundre år. Men én ting er sikkert: Hvis bøndene hadde måtte undvære den selvfølelse, det gav dem, at de hadde sitt eget sprog, da ville de hatt vanskelig for å hevde sig politisk, og den demokratiske utviklingen i Norge vilde ikke ha fått sin frie vekst».

 

Det var ein slik brei folkevokster Ivar Aasen gjekk inn for, og Øverås held fram:

 

«Dette skjøna grunnleggarane av Trønderheimen. Og dei skjøna meir. Bønder og bygdefolk i byen måtte ut or dei simple bondelosjia rundt i veitene og nede på Brattøra og få ein heim og ein møtestad i byen som var dei verdige. Byfolk, om dei var aldri så mykje bønder i sitt opphav dei fleste, dømde mykje bygdefolket ut frå korleis dei budde på byturane sine. Det gamle stellet gav dei ein svært ring sosial posisjon. Det var beint fram eit eit viktig prestisjespørsmål for bygdefolket å koma ut or desse tilhøva».

 

Kor ille det kunne vera med overnattingsrom for reisande på 1800-talet, gir Aasmund Olavson Vinje ei levande skildring av i sine «Ferdaminne» frå 1860:



Korleis Kaffistova vart til

Artikkel av sokneprest Harald Devold, Tromsø  (vedlegg)

 

«Bondeheimen» - metafor eller politikk?

Nynorskordboka:

Oppslagsord Ordbokartikkel
bonde m. (norrønt bóndi, búandi, eigenleg presens partisipp av búa'bu, ha bustad')

 

Rota til ordet «bonde» kjem altså av det å bu. Dermed kunne me kjapt sei at biletbruken passar ikkje så verst som namn på eit hotell. Me har det same i tysk: Bauen/Bauer.

 

Men begrepet var nok - historisk sett - langt meir politisk ladd i den tida det blei til. «Bonde» var - langt på veg - synonymt med bygdefolk. Den frilynte ungdomsrørsla var - i starten - også langt sterkare knytt til partiet Venstre. I 1917 gjekk nok debatten intenst om kor vidt det var Venstre som skulle halda fram med å vera partiet for bøndene, eller det var Norsk Landmandsforbund, som kort etter skifta namn til Norges Bondelag og så skipa Bondepartiet.

 

Frå den perioden har me heftet «Bondeheimen», som er eit opptrykk av stemnetalar på årsmøtet i Noregs Ungdomslag:

 

 

Lars Eskeland seier her i talen: «Ungdomen og bondereisingi»:

 

Sida er sist oppdatert: 20/6-2018

Tilbake til hovudsida