Lagsbruk

Varemerke/Logo

Historia om solfuglmerket.

Det var  på eit årsmøte i Noregs Ungdomslag i  1922 at tanken om eit  felles varemerke for forretningstiltak i norskdomsrørsla kom fram. Teiknaren Carsten Lien laga utkast til merke, som blei godkjent på årsmøta i Noregs Mållag og Noregs Ungdomslag i 1924 og 1925.

"Det er soli som kvar morgon kjem med ljos  etter den myrke natti og vekkjer til ny rørsle og nytt liv. Og etter kvart som ho stig um våren er det som all naturi fær ny kveik og kraft av henne. Det er difor ikkje å undrast på at folk til alle tider hev gledt seg ved soli, hev dyrka henne og ofra til henne".

Dette skriv Knut Liestøl i ei innleiing om bakgrunnen for at det nettopp blei Solfuglen,- sjølvaste fugl Føniks som skulle stå modell for varemerket til forretningstiltaka til norskdomsrørsla. Liestøl sluttar artikkelen slik:

"Hanen var symbol på nyvakning,  nytt liv, ny dag. Difor hev Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag teke uppatt dette ærverdige stemningsrike sinnbiletet til sams merke for lag med lagsbruk. Over desse samlingsplassane våre skal ein sjå Solfuglen, og attum den renn soli. Og det kann snaudt tenkjast noko betre symbol på det nasjonale vekkjings- og upplysnings- og atterreisings-arbeidet som skal hjelpa oss ut or dei låke fylgjone av dei " fire hundrad år i natten" i målvegen".

Varemerket Solfuglen er verna. Eigar er Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag.

Det blei trykt eit eige hefte om lagsbruksmerket/solfuglmerket i 1925:

Um Lagsbruksmerket (1925)

Rettsvern for merket

 

Produksjon og salg av ulike utgåver av merket ga ein del inntekter for landslaga dei første åra.

I 1983 teikna Ole Ekornes oppatt Solfuglmerket etter Carsten Lien sine tilvisingar frå 1925, og det er Ole Ekornes sin utgave av merket som blir brukt i trykksaker i dag. (Lagsbruksarkivet)

Myten om Fugl Føniks:

Solfuglhotella lanserte ein stilisert utgave av Solfuglen under forsøket på å etablera ei hotellkjede av dei største lagsbruka på 1980-talet. Det blei ikkje noko av hotellkjeda, og den nye Solfuglen blei aldri tatt i bruk.

(Det skal leggast inn biletfil av denne utgåva av Solfuglen)

Forretningane til Bondeungdomslaget i Oslo, Bøndenes Hus har gjort ei fornying av solfuglmerket i 2012:

 

I 1996 blei dette profilprogrammet gjennomført:

Ole Ekornes var ikkje tilfreds med at solfuglen blei "partet" slik.

 

Fram til Hitler tok i bruk Hakekorset, ein variant av Solkorset som sitt "varemerke", blei det brukt av ein del lagsbruk - bl. a. på skilt og dekketøy. Skiltet under er frå ei kaffistove til BUL Ervingen i Bergen frå ca 1920. Så seint som i 1927 blei merket brukt ved opninga av Kaffistova til Ervingen i Strandkaien 2b.

Bondeheimen og Kaffistova

Så langt me kjenner til, så er det aldri søkt om vern for desse navna. Spesielt Kaffistova er blitt brukt av fleire private aktørar. Dette må vera teikn på at merkenavnet sto sterkt.

Olaf Almenningen seier:

"Omgrepet "kaffistove" er eldre enn 1901. Mellom anna nyttar Garborg
ordet i Bondestudentar (1883). Hos Alf Prøysen (Ringsaker) er forresten
"kaffistugu" eit vanleg ord for lita stove/lite rom i heimen der ein drikk kaffi el.l.
Han nyttar det også om vanleg kafé. Tekstane hans i denne samanhengen er frå
1945-1960."

 

Det ligg ikkje noko form for tilknyting til landbruket i nemningane Bondeungdomslag og Bondeheim. Bruken her stør seg truleg meir til ei eldre tyding av ordet. I Nynorskordboka står det: "bonde m. (norr bóndi, búandi, eigenleg presens partisipp av búa 'bu, ha bustad' eller fastbuande)" ein finn det same ordet i tysk og nederlandsk (Bauer/Bauen og Boer). I den tydinga er Bondeheimen ein stad der det bur folk - og det passa godt.

Skytningsstove

har vore brukt om ein serveringsstad. BUL Ervingen i Bergen bruka det på fleire av sine kafear. Selskapet Norskt Herbyrge like eins.

Nynorskordboka: skytningsstove/skytningsstue: skytnings|stove f2; el skytnings|stue f2 (norr skytningsstofa) i norrøn tid: skjenkjestove, vertshus.

Samanskots|lag n1; el samanskotts|lag n1 spleiselag.

Navnet på restauranten Schjøtstuene i Bergen skal vera av same rot.

 

Tilbake til hovudsida