Lagsbruk

Personar som har hatt mykje å sei for lagsbruksmiljøet

Marie Kviberg

Kviberg var den som kom med ideéen om at Bondeungdomslaget i Oslo skulle byrja med kafédrift, og ho var ein av tre medlemer i det fyrste forretningsstyret for Kaffistova som opna i 1901.

 

https://nn.wikipedia.org/wiki/Marie_Kviberg

 

Edvard Os

Nynorsk Wikipedia skriv: "Edvard Os ((20. april 1885–9. januar 1970) var ein norsk offiser og norskdomsmann frå Eid kommune i Nordfjord. Han moderniserte drifta av organisasjonane Noregs Ungdomslag og Noregs Mållag som dagleg leiar for båe to i åra 1913–1927. Han var driftsstyrar i Noregs Boklag 1927–1932."

Dette var i perioden då lagsbruks-skatten og Solfuglmerket blei innført. Desse to tiltaka var avgjerande for økonomien i dei to landslaga fram til 1950-talet. Det var Edvard Os som førde i pennen utgreiinga "Skattlegging av lagsbruk" som blei brukt som saksunderlag på samrådingsmøte for organisasjonane på Voss i 1917:

 

Biletet under er frå Langtjernseter i Flesberg kommune, det vesle fritids-gardsbruket som Edvard og kona, Ragna kjøpte i 1927 for å halda nærkontakt med landbruk og gardsdrift. Dei hadde i alle år heimen sin på Majorstua i Oslo.

 

Sigmund Dale

Fødd i Høyanger i 1908. Død 1995. Juridisk embetseksamen i 1932. Underdirektør i Bankinspeksjonen. Aktiv i styre og råd i Bondeungdomslaget i Oslo. I målrørsla og i Det Norske Teatret hadde han mange tillitsyrke. Formann i Lagsbruksnemnda frå skipinga i 1949 og heilt til 1971  Han la vekt på alt som kunne samla kreftene i arbeidet for å fremja den norske kulturarven, og han hadde eit praktisk syn på lagsarbeid og ideélt arbeid i det heile. Dale gjorde mange gode konsulentoppdrag for lagsbruk omkring i landet.

Dette biletet frå Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane er frå barndomsheimen hans i Høyanger, og Sigmund Dale er ein av personane på trappa.

 

Kåre Kolås

(1917-2006) Fødd i Lindås nord for Bergen. Utan tvil den fremste representanten for samarbeidstanken mellom lagsbruka. Han var sjølv med i første rekke i mest heile den siste halvdelen av dei vél 100 åra rørsla har eksistert.

Torgrim Ljones ved huset der Kåre vaks opp.

Det er i rørsla sitt perspektiv at Kåre Kolås dyrka forretningsverksemda. Kva lagsbruka kunne utretta til gagn for det ideologiske arbeidet var heile tida hans drivkraft. Kolås var formann i Bondeungdomslaget i Bergen og i Vestlandske Mållag. Han var også styremedlem og nestformann i Hordaland Ungdomslag nokre år.

Han var aldri medlem av Lagsbruksnemnda, men blei oftast teken med på råd og oppdrag den gongen også. Styremedlem for Lagsbruki til Bondeungdomslaget  i Bergen LL frå 1947, formann frå 1960 og daglig leiar frå 1965 til han gjekk av med pensjon i 1986. Styremedlem i Lagsbrukssamskinaden frå skipinga i 1979. Han var elles styreformann i Vestlandsbanken i mange år, aktiv historiearbeidar, og ei umåtelig verdifull kjelda for dei som søker eit breiare perspektiv på lagsbruksarbeidet.

Minneord om Kåre Kolås 2006

Knut Lauvrud

Knut Lauvrud (1921-2002) vaks opp i ungdomslaget Fram i heimbygda Øystre Slidre, og han hadde det meste av arbeidsdagen sin i og for den frilynte ungdomsrørsla. Under krigen hadde han medansvar for at boikotten mot det nazifiserte Noregs Ungdomslag blei så effektiv i Valdres. Frå 1946 til 1950 var han reiseskrivar i Vest-Agder Ungdomslag og Vest-Agder Mållag.  I 1951 hadde han - saman med Knut Hauge - ansvaret for "Kystferda 1951", der dei reiste heile norskekysten nordover med kinoframsyningar, talar og andre kulturinslag. Fast tilsett i NU frå 1955 - mellom anna med ungdomshus som fagfelt. Dei siste yrkesaktive åra hadde han i heimekommunen som kultursekretær - og seinare kultursjef.

 

 

Abel Olsen

Fødd i 1917. Siviløkonom. Styreformann for AS Kaffistova åt BUL/ Saga Hotell i Tromsø i omlag 30 år, og dreiv dette hotellet opp til å bli eit av dei beste og mest lønsame hotell i landsdelen. Abel var idealist og fagøkonom og har vore ein ruvande person i nordnorsk næringsliv.

http://www.lokalhistoriewiki.no/index.php/Abel_Olsen

Thomas Ljosland

Thomas Ljosland (1881-1968) var fødd i Iveland i Aust-Agder. Han kom tidleg med i frilyndt ungdomsarbeid i heimbygda og var ein stor idealist og norskdomsmann heile sitt liv. Han utdanna seg i bygningsfaget og etablerte seg etter kvart med eige firma i Arendal. Han var med på å skipa Austegdelaget i Arendal i 1920. Han var skiftesvis formann og nestfomann i laget fram til 1939. Han ivra tidleg for eit lagsbruk i byen, og han kom til å få hovudtynga av arbeidet med lagsbruka i Arendal og med drifta av desse. Han var leiar av lagsbruksstyret frå 1925 til 1949. Han var også sterkt engasjert i Aust-Agder Ungdomslag, og i Aust-Agder Mållag var han styremedlem frå 1925 til 1947 - med unntak av krigsåra, då arbeidet låg nede. Han var heidersmedlem både i Austegdelaget, Aust-Agder Ungdomslag og Aust-Agder Mållag.

(Kjelde: Austegdelaget 1920-1970.)

C. B. Bugge

Frå boka Vestmannalaget i 110 år (1978).: "Det er C. B. Bugge (1865- ) som hev teke tyngste taki i alle dei lagsbruk og forretningar som Vestmannalaget hev havt med aa gjera. Dei er ein mann med jarnvilje og med ein arbeidstrott som aldri tryt. Hev han sett seg noko fyre, so lyt det fram, kva det so kostar av slit og strev. Det er faae som kjem i hug kor mykje han hev gjort for maalfolket paa Vestlandet, og alt hans arbeid hev vore lønlaust, ja mang ein gong takklaust med. Bugge var mellom anna formann i lutlagi Gula Tidend, Norskt herbyrge, Firda og Sygna herbyrge og Hordaheimen"

 

Nils E. Ringset

Bonde, venstrepolitikar og organisasjonsmann frå Stranda på Sunnmøre.

Styreleiar i Sunnmøre fril. Ungdomssamlag i 20 år og drivande kraft i etablering av ulike typar lagsbruk.

Frå SFU-soga i 1954 (Ivar Grøvik)

Edvard Røssaak

Edvard Røssaak var forretningsmannen i styringa av Sunnmøre frilynde ungdomssamlag og forretningane der.

Frå SFU-soga i 1954 (Ivar Grøvik)

Martinus Heide

Fødd på Indre Elgsnes i 1925 og vaks opp på Lundenes på Grytøya. Tilsett som rekneskapsførar for Kaffistova i Harstad i 1947 og sekretær for styret frå 1949 til 1966. Frå 1966 fast i felles forretningsstyre i TUF. Rekneskapsførar for TUF frå 1972. Død 2014.

Olav Bakke

xxx

Rasmus Sylta

xxx

 

Jørgen M. Eriksen (- - 1986)

"Jørgen M" er utan tvil det namnet som har prega Troms ungdomsfylking mest i åra etter 2. verdenskrigen. Han vaks opp i Ungdomslaget Nordlys i heimbygda Rossfjordstraumen. Mens fylkeslaget og forretningane hadde felles styre (frå 1905 til 1966) var han leiar i 6 år. Etter at det blei organisert eit eige forretningsstyre, kom han til å stella mest med det, og han blei valt til leiar i det første reine lagsbruksstyret i Fylkingen - mellom anna saman med Martinius Heide. Han tok handelsutdaning, og mot slutten av 1940-åra flytta han til Finnsnes og arbeidde som rekneskapssjef i Troms Innland Rutebil AS i 13 år. Seinare var det Bank som blei hans arbeidsplass.

 

Finnsnes var fram mot 1950 i ferd med å utvikla seg til ein aktiv bygdeby, og det blei fort tale om å bygga Bondeheim og Kaffistove på staden. Jørgen M. var leiar i byggekomiteen. Det blei mange tunge år for Bondeheimen/ Finnsnes hotell, og Eriksen fekk mykje å streva med. Medlem av styret i Noregs Ungdomslag på 1960-talet.

Jørgen M. Eriksen døydde i 1986. Kjelde: Arvid Hansen i Troms Ungdomsfylking 1905-1980.

 

 

Foto: Sevald Eilertsen/Harstad Tidende 1980.

 

Edvard Ruud (1907-2001)

"En av nordnorges fremste kulturpersonligheter gjennom et langt liv - bonde på Elgsnes i Harstad kommune. Edvard Ruud var født en stormnatt og storm har det ofte vært i hans liv. Ennå langt opp mot 90-års alderen var han aktiv og glødet for sine tanker og ideer og kamplysten var til stede. Kamp for nordnorsk kultur og arven etter forfedrene.

Edvard Ruud var en kulturpersonlighet av dimensjoner. Gjennom sine dikt og prologer, sine viser og kåseri og sin kamp for å minnes tidligere kulturpersonligheter, har Edvard Ruud satt store merker etter seg. Hans store ideal var dikterpresten Anders Hovden og Edvard skrev hyllingsdikt til dikterprestens minne.

I ung alder ble Edvard grepet av målsaken og den frilynte ungdomsbevegelsen, og få behersket nynorsken bedre enn Edvard Ruud." Frå minneord av Erling Hall-Hofsø

Frå lokalhistorieWiki:

"Ruud var ikke medlem av Nasjonal Samling, men mottok tilbud fra nazistene om å bli ordfører i Trondenes. Han måtte da skrive under en lojalitetserklæring til NS. Den 22. oktober 1942 påtok han seg også formannsvervet i Troms Ungdomsfylking, hvis hovedorganisasjon var nazistyrt og mange lokallag hadde lagt ned sin virksomhet i protest mot nazifiseringen. 15. januar 1943 lot han seg velge til medlem av landsstyret i Noregs Ungdomslag og stod som medlem til kapitulasjonen."

Minneord om Edvard Ruud

 

Etter andre verdskrigen ser det ut til at Edvard Ruud blei ein "ikkje-person" i Troms Ungdomsfylking. Det kan vera mange naturlege årsaker til det, men ein ser likevel at samfunnet elles har sett stor pris på den formidable kulturinnsatsen til Ruud:

  • Blixprisen 1980
  • Harstad Sparebanks kulturpris 1987
  • Petter Dass-medaljen 1991
  • Pris fra hurtigruteselskapene
  • Frå 1974 var Edvard Ruud statsstipendiat, med særleg plikt til å samla inn gamle ord og uttrykk, fiskeméd, etc.

Kjelde: lokalhistoriewiki.no                http://nbl.snl.no/Edvard_Ruud                         

 

 

Hilmar Rørmark

Frå Norks Allkunnebok:

 

 

Hans Eidnes

xxx

Olav Engan

xxx

Eirik Moen

xxx

Alfred Løvik

x

Tilbake til hovudsida